Bilgi Bankası
Uzman Görüşü Serisi · 05

Yangın İncelemesinin Sırları

Yangın, kendi delilini de yakan tek olaydır; bu yüzden yangın bilirkişiliği en zor bilirkişiliklerden biridir. İBB Yanıcı ve Parlayıcı Maddeler müdürlüğünden emekli olan, Aladağ yurt yangını için TBMM’de görüş bildiren adli bilirkişi Turgut Cırgaoğlu, bir yangının kaza mı kundaklama mı olduğunu nasıl okuduğunu, kızgın yağa dökülen bir bardak suyun neden felakete dönüştüğünü ve 12 cana mal olan hataların nasıl önlenebileceğini anlatıyor.

Kaynak: Turgut Cırgaoğlu ile iki bölümlük uzman röportajı (Yangın Kriminal TV)Yayın: Yangın KriminalYayın tarihi:

30 Saniyede Özet

  • Yanan yağa asla su dökülmez. Su buhara dönüşürken hacmi bin katın üzerinde büyür ve yanan yağ zerreciklerini bir anda bütün mutfağa taşır. Doğrusu: ocağı kapatıp tencerenin kapağını kapatmak.
  • Yangının çıkış noktası en çok yanan yerdir — yanıcı yük eşitse. Uzman orada ateş kaynağını arar: elektrikte boncuklanma ve kopma, sigarada içten içe yanma, hızlandırıcıda keskin yanma hattı.
  • Kundaklama kendini ele verir: ateş kaynağı olmayan birden fazla başlangıç noktası, kapalı alanda oksijensizlikten sönüp "sırıtan" noktalar, zeminde çatlamış fayans ve kına benzeri lekeler.
  • Aladağ yurt yangını önlenebilirdi: eski tip sigortalar, kaçak akım rölesi yok, eğitimsiz görevliler, itfaiyeye 12 dakika geç haber ve "dolduruluyor" denilen ama ortada olmayan bir yangın tüpü.
  • Dumanda dakikalar bile çok uzundur. Karbonmonoksit kana oksijenden yüzlerce kat daha güçlü bağlanır; kaçarken eğilin, sürünün, temiz havayı yerden alın.
  • İyi bir bilirkişi raporu itiraza cevap verir: belgeler, olay yeri incelemesi, çıkış noktası, alternatif senaryolar ve matematiksel kusur oranları.
// KISA CEVAP

Kızgın Yağa Su Dökmek Neden Felakettir?

[ Cevap ]

Yanan yağın sıcaklığı suyun kaynama noktasının çok üzerindedir. Dökülen su yağın içine çöker, anında buhara dönüşür ve hacmi bin katın üzerinde büyür. Bu ani genleşme yanan yağ zerreciklerini bir alev topu hâlinde etrafa savurur; yangın saniyeler içinde davlumbaza, bacadaki yağ birikintisine, perdeye, ambalajlara sıçrar.

Cırgaoğlu bu konuyu Kartalkaya otel yangını üzerinden anlatırken basit bir gerçeğin altını çizer: tavada tutuşan yağ, bir yere sirayet etmiyorsa kendi hâline bırakıldığında yanar, zayıflar ve söner. Üzerine büyük, geniş bir tencere kapağı kapatıldığında ise oksijensiz kalır ve hemen söner.

Vatandaşlara sorduğu soru şaşırtıcıdır: "LPG mi tehlikeli, su buharı mı?" Herkes gaz der. Oysa sıvı LPG gaz hâline geçerken yaklaşık 250 kat genleşir; su buhara dönüşürken bin katın üzerinde. Yanan yağın yanında su, mutfaktaki en tehlikeli maddedir.

Su → buhar~1.700×
Sıvı LPG → gaz~250×
/// Sıvıdan gaza geçişte yaklaşık hacim genleşmesi. Cırgaoğlu sahada su için "bin kat" ifadesini kullanır; 100 °C’deki teorik değer yaklaşık 1.700 kattır.

Tavada yağ tutuşursa

  1. 01.Ocağı kapatın; ısı kaynağını kesin.
  2. 02.Tencerenin ya da tavanın kapağını, yoksa daha büyük bir kapağı kaydırarak üzerine kapatın.
  3. 03.Kapak yoksa yangın battaniyesi örtün; ıslak bez yerine battaniye tercih edin.
  4. 04.Tavayı taşımayın, üzerine kesinlikle su ya da su bazlı söndürücü sıkmayın.
  5. 05.Ticari mutfaklarda yağ yangınına uygun (K sınıfı) söndürücü ve davlumbazda otomatik söndürme bulundurun.
// YÖNTEM

Bir Yangının Çıkış Noktası Nasıl Bulunur?

Her yangının temelinde yangın üçgeni vardır: yanıcı madde, hava ve bunları tetikleyen bir ısı kaynağı. Yanıcı madde ve hava her yerde bulunur; bilirkişinin işi tetikleyiciyi bulmaktır. Cırgaoğlu’nun olay yerinde izlediği sıra:

01 · Yangın Üçgeni

Yanıcı madde ve hava her yerde var; tetikleyici neydi?

SigaraElektrik tesisatıKaynak ve sıcak işlerKasıtlı tutuşturma

02 · En Çok Yanan Yer

Yanıcı yük eşitse, yangının en uzun süre yandığı yer başlangıçtır

Zaman orada en uzunHasar en derinİnceleme buradan başlar

03 · V Paterni

Sıcak hava yükselir: ısının büyük kısmı yukarı, kalanı yanlara

Duvarda V şekilli izTepe noktası başlangıca yakınOda ortasında iz oluşmaz

04 · Elektrik İzleri

Kısa devre ark sıcaklığı bakırın erime noktasını aşar

BoncuklanmaToplu iğne başı uçlarKopma ve incelme

05 · Keskin Hat mı, Rampa mı?

Hızlandırıcı dökülen yüzey keskin bir yanma sınırı bırakır

Keskin hat = hızlandırıcıRampa geçiş = normal yanmaAhşap delinecek kadar derin

06 · Zemin

Söndürme suyu kızgın fayansı çatlatır, hızlandırıcı leke bırakır

Çatlamış fayansKına benzeri lekeAsfaltta erime çukuru

Sonuç: Sebep ve Şüphe Durumu

Bu izler birlikte okunduğunda yangının elektrikten mi, sigaradan mı, başka bir ısı kaynağından mı çıktığı ya da kasıtlı mı başlatıldığı ortaya çıkar. Bulgular bir bilirkişi raporuna dönüşür ve savcılık, mahkeme ya da sigorta şirketi bu rapor üzerinden ilerler.

/// Keskin yanma hattı ile rampa şeklindeki geçişi ayırt etmek, Cırgaoğlu’nun sahada kendi gözlemleriyle geliştirdiği ve literatürde rastlamadığını söylediği bir yöntemdir.
// VİDEO · RÖPORTAJ BÖLÜM 1

Yangın İncelemesinin Sırları: Kızgın Yağa Su Dökmek Neden Felakettir?

UZMAN RÖPORTAJI • TURGUT CIRGAOĞLU
BÖLÜM 1 • 29:45
00:00
00:00
85%
/// BÖLÜM 1 BAŞLANGIÇ — UZMAN RÖPORTAJI • TURGUT CIRGAOĞLU

Adli bilirkişi Turgut Cırgaoğlu bu bölümde kızgın yağ yangınlarının fiziğini, yangın üçgenini, V paterni ve elektriksel boncuklanma ile çıkış noktasının nasıl bulunduğunu, kundaklamanın izlerini ve Urfa’daki tır yangını gibi gerçek dosyaları anlatıyor.

// KUNDAKLAMA

Kundaklama Nasıl Anlaşılır?

Cırgaoğlu’na göre şüpheli yangınlar kendini belli eder: "Baktığımız zaman olayı anlıyoruz." Fail, itfaiye gelmeden her şey yansın ve delil kalmasın diye çoğu zaman birden fazla noktadan tutuşturur. Ama yangın, failin planına uymaz.

Ateş Kaynağı Olmayan Başlangıçlar

Normal bir yangın tek bir noktadan başlar ve o noktada bir ateş kaynağı vardır. Elektrik, sigara ya da sıcak bir yüzey bulunmayan birden fazla noktada başlangıç izi, kasıt ihtimalini öne çıkarır.

  • Birden fazla bağımsız başlangıç
  • Başlangıçta ateş kaynağı yok
  • Aralarında yayılım bağı yok

Sönüp "Sırıtan" Noktalar

Kapalı bir alanda petrol türevi hızlandırıcılar — karbon sayısı yükseldikçe — havanın oksijenini hızla tüketir. Sonradan tutuşturulan noktalar yeterli oksijen bulamaz, yanmadan kalır ve uzmanın gözüne batar.

  • Yarım yanmış hızlandırıcı izleri
  • Kapalı alanda kendiliğinden sönme
  • Kalan bidon / ambalaj

Keskin Hat, Çatlak Fayans, Leke

Hızlandırıcı dökülen ahşapta keskin, derin bir yanma sınırı oluşur. Beton ya da fayans zeminde söndürme suyu kızgın yüzeyi çatlatır; çatlaklarla birlikte kına benzeri lekeler görülüyorsa hızlandırıcı kullanılmıştır.

  • Keskin yanma sınırı
  • Çatlamış zemin fayansı
  • Kına benzeri leke

Sahadan Gerçek Dosyalar

[ Dosya · Şanlıurfa yolu ]

"Bu Tırı Sen Yaktın"

Şoför, tırın yolda seyir hâlindeyken yandığını söyledi. Cırgaoğlu asfaltta lastikten başlayan bir yanma izi buldu: iz, tutuşturma noktasında belirgindi ve ilerledikçe zayıflayıp kayboluyordu. Kendiliğinden tutuşan bir lastik ısındıkça daha çok yanar; bu lastik ise tutuşma sıcaklığına hiç ulaşmamıştı. Hızlandırıcı asfaltı çözüp erime çukurları açmıştı. Jantlar söküldü: balatalar, kampanalar ve bilyeler temizdi, sıkışma yoktu. Tır, yol boyunca çelik bariyer olmayan tek noktaya çekilmişti.

Sonradan yapılan araştırmada tırın, Irak’a satılmak üzere yüklenmiş eski ve kırık gözlüklerle dolu olduğu anlaşıldı. Teknik izler tek bir sonuca işaret ediyordu: lastiğe hızlandırıcı dökülmüş ve tır kasıtlı olarak yakılmıştı.

[ Dosya · Yenibosna, tekstil atölyesi ]

Beş Ayrı Noktadan Çıkan Yangın

Küçük bir fason tekstil atölyesinde yangın beş ayrı noktadan başlamıştı ve beşinde de bir ateş kaynağı yoktu: elektrik yok, sigara içilecek alan değil, makine yok. Cırgaoğlu raporuna "yangın şüphelidir" yazdı.

İşletme sahibi rapor yüzünden bilirkişi hakkında suç duyurusunda bulundu; savcılık şikâyeti dikkate almadı. Dosya Bakırköy’deki mahkemede bu tespit üzerinden ilerledi.

[ Dosya · Onarılan ev ]

Şüpheli Görünen Bir Kaza: Yatak ve Açık Buat

Yangın geçiren bir ev, sigorta şirketinin anlaştığı firma tarafından onarılmıştı. Ev sahibi "kaliteli malzeme alacağım" diyerek prizleri ve anahtarları taktırmadı, buatları açık bıraktı. Aynı gün aldığı yatağı çocuk odasında duvara dayadı. Açık buattaki elektrik yatağın yaylarına atladı, aradaki kumaşı tutuşturdu ve aynı evde ikinci bir yangın çıktı.

İkinci yangın doğal olarak şüphe uyandırdı; inceleme ise kasıt değil, açık bırakılmış bir elektrik noktası buldu. Her şüpheli görünen yangın kundaklama değildir; sonucu izler belirler.

// KAZA İHTİMALLERİ

Kazayla Çıkan Yangınlar da Şaşırtabilir

Bilirkişinin görevi yalnızca kasıt aramak değil, kazanın da fiziksel olarak mümkün olup olmadığını göstermektir. Cırgaoğlu’nun sahada karşılaştığı ve sık sorulan ihtimaller:

Tutuşma sıcaklığı: alev görmeden yanmak

Her madde, alev görmese bile kendi tutuşma sıcaklığına ulaştığında kendiliğinden tutuşur. Kâğıt yaklaşık 220–230 °C’de tutuşur; 220 °C’ye ayarlanmış bir fırına atılan kâğıt bunu gösterir. Tersine, nemli odunun sobada zor yanması gibi, tutuşma sıcaklığına ulaşamayan madde yanmaz.

Statik elektrik sıvıyı değil, buharı tutuşturur

Statik elektrik yanıcı bir sıvıyı doğrudan alevlendirmez; ancak kapalı bir ortamda patlama sınırlarına ulaşmış yanıcı ve parlayıcı buharları tutuşturabilir. En riskli an, yanıcı bir sıvının bir bidondan diğerine aktarılmasıdır.

Sürtünme: pamuk balyası ve metal çember

Tır kasasında taşınan pamuk balyalarının metal çemberleri yol boyunca titreşimle kasaya sürtünür; oluşan ısı pamuğu tutuşturabilir. Cırgaoğlu bu şekilde başlayan birden fazla taşıma yangını incelemiştir.

Ex-proof olmayan ekipman

Yanıcı sıvı buharlarının bulunduğu ortamlarda patlamaya dayanıklı (ex-proof) olmayan motor ve pompalarla aktarma yapmak, küçük bir kıvılcımla buharın alev almasına yol açabilir.

İKİNCİ BÖLÜM

Yangında Hayatta Kalmak ve Aladağ’ın Acı Dersleri

Röportajın ikinci bölümü, bir bilirkişinin en ağır dosyalarından birine odaklanıyor: 12 kişinin hayatını kaybettiği Aladağ yurt yangını. Ardından dumanda hayatta kalma, işletmelerin yaptığı hatalar ve bir bilirkişi raporunun nasıl yazıldığı.

// VİDEO · RÖPORTAJ BÖLÜM 2

Yangında Nasıl Hayatta Kalınır? Aladağ Yurt Faciasının Acı Gerçekleri

UZMAN RÖPORTAJI • TURGUT CIRGAOĞLU
BÖLÜM 2 • 23:00
00:00
00:00
85%
/// BÖLÜM 2 BAŞLANGIÇ — UZMAN RÖPORTAJI • TURGUT CIRGAOĞLU

İkinci bölümde Turgut Cırgaoğlu, Aladağ yurt yangınında neler gördüğünü ve TBMM’de neler anlattığını, dumandan nasıl kaçılacağını, işletmelerin ve denetçilerin hatalarını ve bilirkişi raporunu nasıl yazdığını anlatıyor.

// VAKA ANALİZİ

Aladağ Yurt Yangını: 12 Can, Önlenebilir Hatalar

Adana’nın Aladağ ilçesinde 29 Kasım 2016’da bir kız öğrenci yurdunda çıkan yangında, çoğu öğrenci 12 kişi hayatını kaybetti. Cırgaoğlu olay yerinde inceleme yaptı ve TBMM’de görüş bildirdi. Ona göre çocuklar "çok rahat kurtulabilecekken" kurtulamadı. Zincirin halkaları:

  1. 01.

    Eski tesisat, koruma yok

    Yurtta tel sarılarak sıkıştırılan eski tip "fincan" sigortalar kullanılıyordu. Kaçak akım rölesi, devre kesici ya da otomatik sigorta yoktu. Öğrenciler ütü yaparken bile sigortanın attığını anlatıyordu.

  2. 02.

    Tek değil, iki kısa devre

    Yerel değerlendirmeler yangının giriş katındaki panodan çıktığını söylüyordu. Cırgaoğlu, yangın panodan ikinci kata ulaşana kadar çocukların kurtulması gerektiğini düşündü ve olay yerinde bunu doğruladı: etüt odasına kapının üstünden giren kablolarda kaynamış, boncuklanmış ve kopmuş kısa devre izleri vardı.

  3. 03.

    Kapı alev aldı, kızlar pencereye gitti

    Kapının ağzında alevleri gören kızlar pencere tarafına geçti, ikişer üçer birbirlerine sarılıp beklediler. Önce dumandan bayıldılar. İkinci kattan atlayan bir öğrenci, alttaki plastik çöp bidonuna düştüğü için kurtuldu.

  4. 04.

    Eğitimsiz, belgesiz görevliler

    Yurt müdürünün çalıştırmak üzere getirdiği 18–20 yaşlarındaki akrabalarının Milli Eğitim kaydı ya da eğitici belgesi yoktu. Yangın anında çocukların başında kimse yoktu.

  5. 05.

    İtfaiyeye 12 dakika geç haber

    Görevliler alt katta sohbet ederken yangın büyüdü ve itfaiyeye 12 dakika geç haber verildi. Cırgaoğlu’na göre bir yangın 3 dakika içinde önlenemeyecek boyutlara ulaşabilir: bir kova suyla sönecek yangın, ancak bir tankerle söner.

  6. 06.

    Tüp yok, fatura yok

    Denetim formlarında her madde "uygun" işaretlenmişti; oysa o gün yurtta yangın tüpü yoktu. "Doldurmaya götürüldü" denildi ama fatura gösterilemedi. Doğru uygulama, dolu tüpü getirip boşunu götürmektir.

“Oteli yerine koyabilirsiniz, evi yerine koyabilirsiniz. İnsanı geri getiremezsiniz.”

Kusur kime verildi?

Cırgaoğlu’nun değerlendirmesinde yurdun ve yöneticilerinin kusurunun yanında, tesisatı ve ekipmanı gerçekte görmeden her maddeye "uygun" yazan denetim makamına — ilgili Milli Eğitim Müdürlüğü’ne — da kusur verildi. Denetçiye mesajı açıktır: vicdanını önüne koyup dürüst davranmak.

// HAYATTA KALMA

Dumanda Hayatta Kalmak: Eğilin, Sürünün, Çıkın

Duman sıcak havayla birlikte yükselir ve tavanda toplanır; tavan doydukça aşağı iner. Temiz hava en son yerde kalır. Cırgaoğlu’nun tavsiyesi askerdeki gibidir: eğilin, sürünerek ve temiz havayı yerden alarak çıkın.

%21Normal hava. İnsan da yangın da rahat "nefes alır".
%19,5İş güvenliğinde kabul edilen alt sınır; altı oksijen yetersizliğidir.
~%16Muhakeme ve koordinasyon bozulur, baş ağrısı ve halsizlik başlar; alevli yanma da zayıflar.
≤%10Bilinç kaybı. Yangın yerindeki pek çok kişi bu eşikte, alevlere ulaşmadan bayılır.

/// Cırgaoğlu yangını bir canlıya benzetir: o da oksijenle beslenir, besini yanıcı maddedir ve oksijen azaldıkça "halsizleşip" söner.

Karbonmonoksit: kan zehiri

Yangında oluşan en tehlikeli gazlardan biri karbonmonoksittir. Hemoglobine oksijenden yaklaşık 200–250 kat daha güçlü bağlanır ve karboksihemoglobin oluşturur; halk arasında buna "kan zehiri" denir. Kandaki oksijenin yerini aldıkça bayılma ve ölüm gelir. Cırgaoğlu’na göre duman içinde en fazla 1–1,5 dakika kalınabilir.

Yangın anında yapılacaklar

  1. 01.Eğilin ya da sürünün; nefesi yere yakın, temiz havadan alın.
  2. 02.Çıkamıyorsanız kapıyı kapatın, altına ve aralıklarına ıslak havlu yerleştirin.
  3. 03.Sigortayı indirin, pencereleri ve kapıları kapatın; dumanın ve havanın akışını kesin.
  4. 04.Pencere yanında, görünür bir noktada durup itfaiyeyi arayın ve yerinizi bildirin.
  5. 05.Islak bir havluyla ağzınızı ve burnunuzu kapatın; dumanın içinden geçmek zorunda kalmayın.
// ÖNLEMLER

İşletmeler ve Apartmanlar İçin Bilirkişi Tavsiyeleri

Cırgaoğlu’nun özeti: yapılmayan 10 bin liralık bir önlem, 100 bine, 1 milyona — ve insan hayatına — mal olabilir. Raporlarında en sık gördüğü eksikler:

01.

Elektrik tesisatını denetletin

Kaçak akım rölesi var mı? Kablolar çekilen akımı taşıyabilecek kesitte mi? Panolar ne durumda? Kabloların bir ömrü vardır — Cırgaoğlu’na göre en fazla 40 yıl. Bakım ve gerektiğinde yenileme şarttır.

02.

Havalandırma kanalına yangın damperi

Bir ilaç firmasında klima tesisatında başlayan yangın, havalandırma kanalı yoluyla alt kattaki laboratuvarın tüm cihazlarını is ve kurumla kapladı. Kanalda yangın damperi yoktu; firmanın bundan haberi bile yoktu.

03.

Şaftlarda kat geçişlerini kapatın

Elektrik, internet, telefon, doğal gaz ve su tesisatının geçtiği şaftlar bir binada baca gibi çalışır. Her kat geçişinde yangın durdurucu bir sızdırmazlık uygulanmazsa duman ve sıcak gazlar katlar arasında doğrudan yayılır.

04.

Her kata el hizasında iki tüp

Apartmanlarda her kata iki yangın söndürme tüpü, insanların el hizasında duvara monte edilebilir. Bir dairede yangın çıktığında kapıyı açıp tüpe uzanmak hem o daireyi hem komşuları korur.

05.

Tüpü "okşayın"

Panikteki insan tüpü göremez. Cırgaoğlu eğitimlerinde tüpün her gün geçilen bir yere konmasını ve her geçişte çocuk sever gibi okşanmasını önerir: amaç, tüpün yerini bilinçaltına yerleştirmektir.

06.

Yangın dolabında su var mı?

İBB’deki müdürlüğü döneminde ruhsat almak isteyen bir işletmede yangın dolabını açtıklarında su yoktu; sistemin bağlanacağı bir hat bile yoktu. Görüntü var, sistem yok. Kurulan sistemler düzenli olarak test edilmelidir.

07.

Acil durum ekibi kâğıt üzerinde kalmasın

Listede adı olan ama müdahale edemeyecek kişilerden oluşan bir ekip, ekip değildir. Kim söndürecek, kim kurtaracak, kim haber verecek, kim tahliye edecek — gerçekten eğitilmiş, donanımlı ve tatbikat yapmış insanlar olmalıdır. İstanbul trafiğinde itfaiyenin her yere dakikalar içinde ulaşması mümkün değildir.

08.

Oteller ve AVM’ler: bilen birine baktırın

Gece uyurken çıkan bir yangında misafir hiçbir şeyden haberdar değildir ve dumandan zehirlenir. Toplu yaşam alanları "neyimiz eksik?" sorusunu uzman birine sorup eksikleri tek tek gidermelidir.

// BİLİRKİŞİLİK

Bir Yangın Bilirkişi Raporu Nasıl Yazılır?

Binlerce rapor yazmış olan Cırgaoğlu, her dosyada aynı şablonu doldurur. Amaç, raporun karşı tarafın itiraz edebileceği bir boşluk bırakmamasıdır. Yeni bilirkişiler için yapısı:

  1. 1

    Olay ve taraf bilgileri

    İşyerinin ya da konutun adresi, tarafları, olay tarihi ve saatleri.

  2. 2

    İncelenen belgeler

    İtfaiye raporu, tutanaklar, olay yeri inceleme raporu ve dosyadaki diğer belgeler tek tek sıralanır.

  3. 3

    Olay yeri incelemesi

    Yanıcı yük eşitse en çok yanan yerden — yangının ilk başladığı ve en uzun süre yandığı noktadan — başlanır; orada ateş kaynağı aranır.

  4. 4

    Çıkış sebebinin tespiti

    Elektrik, sigara, sıcak iş, kendiliğinden tutuşma ya da kasıt: bulguların hangi senaryoyu desteklediği gerekçesiyle yazılır.

  5. 5

    Olası itirazların cevabı

    Karşı tarafın ileri sürebileceği alternatif senaryolar rapora önceden konur ve neden geçerli olmadıkları açıklanır. Sağlam rapor, itiraza yer bırakmayan rapordur.

  6. 6

    Sonuç ve kusur oranı

    Yangının neden çıktığı ve kusur durumu bağlanır. Cırgaoğlu "asli / tali kusur" yerine matematiksel oran verir (%50–%50, %30–%70 gibi); çünkü sigorta şirketleri kusuru parasal karşılığa çevirir. Sigortacı tazminatı ödediğinde sigortalının yerine geçer (halefiyet) ve kusurlu tarafa rücu edebilir.

Delil uyarısı

Olay yeri inceleme ekiplerinin yangın yerinden kablo kesitlerini kesip götürmesi, sonradan gelecek mahkeme ya da sigorta bilirkişisinin göreceği delili yok edebilir; çoğu tutanakta yalnızca "kablo numunesi alındı" yazar. Cırgaoğlu, delili göremediği için 8 aydır yazamadığı bir Kayseri dosyasını örnek verir. Yangın yeri, bilirkişi görene kadar korunmalıdır.

// SÖZLÜK

Yangın İnceleme Sözlüğü

Bu rehberde geçen temel kavramların kısa tanımları:

Yangın üçgeni
Yanıcı madde, ısı (tutuşturucu kaynak) ve oksijenin bir araya gelmesi. Birini ortadan kaldırmak — yakıtı uzaklaştırmak, soğutmak ya da havayı kesmek — yangını söndürür.
Çıkış (orijin) noktası
Yangının başladığı yer. Yanıcı yük eşitse en uzun süre ve en derin yanan bölgedir.
V paterni
Başlangıç noktasının yakınındaki duvarda, ısı ve isin yukarı ve yanlara açılarak oluşturduğu V şekilli iz.
Boncuklanma
Kısa devre sırasında eriyen bakırın soğurken oluşturduğu yuvarlak, toplu iğne başı benzeri uç; enerjili bir devrede ark oluştuğunu gösterir.
Hızlandırıcı
Yangını başlatmak ya da hızla yaymak için kullanılan yanıcı sıvı: benzin, tiner, solvent gibi.
Kına paterni
Hızlandırıcı dökülen zeminde, enkaz temizlendikten sonra kalan kalıcı leke ve pas izi; asfaltta erime çukuru olarak görülür.
Tutuşma sıcaklığı
Bir maddenin alev görmeden kendiliğinden tutuştuğu sıcaklık. Kâğıt için yaklaşık 220–230 °C’dir.
Karboksihemoglobin
Karbonmonoksitin hemoglobine bağlanmasıyla oluşan bileşik; kanın oksijen taşımasını engeller ("kan zehiri").
Yangın damperi
Havalandırma kanallarında yangın anında kapanarak alev ve dumanın kanal yoluyla diğer bölümlere geçmesini engelleyen klape.
Ex-proof ekipman
Patlayıcı ortamlarda kıvılcım ya da sıcak yüzeyle tutuşturma yapmayacak şekilde tasarlanmış elektrikli ekipman.
Halefiyet ve rücu
Tazminatı ödeyen sigortacının sigortalının haklarına kanunen halef olması (TTK m.1481) ve ödediği tutarı kusurlu taraftan geri istemesi.

“Yangın, yandığı zaman delilini de yok eden bir olaydır. Onun için yangın bilirkişiliği tecrübe ve dikkatli inceleme ister. Ateşin de hayatın da şakası yoktur.”

Turgut Cırgaoğlu · Yangın Uzmanı ve Adli Bilirkişi, Emekli İBB Yanıcı ve Parlayıcı Maddeler Müdürü

Sıkça Sorulan Sorular

Yanan yağa su dökülürse ne olur?+
Su, kızgın yağın altına çöker ve anında buhara dönüşür. Buharın hacmi suyun bin katının üzerine çıkar ve yanan yağ zerreciklerini bir alev topu hâlinde çevreye savurur. Doğru müdahale ocağı kapatıp tencerenin kapağını kapatmak ya da yangın battaniyesi örtmektir.
Bir yangının nereden çıktığı nasıl anlaşılır?+
Yanıcı yük eşitse en çok ve en uzun yanan yer çıkış noktasıdır. Bilirkişi oradaki ateş kaynağını arar; duvardaki V paterni, elektrik kablolarındaki boncuklanma ve kopmalar, hızlandırıcının bıraktığı keskin yanma hattı ve zemindeki lekeler çıkış noktasını ve sebebi gösterir.
Kundaklama yapıldığı nasıl tespit edilir?+
En güçlü işaretler; ateş kaynağı olmayan birden fazla başlangıç noktası, kapalı alanda oksijensizlikten sönüp kalmış tutuşturma noktaları, ahşapta keskin yanma sınırı ve zeminde çatlamış fayansla birlikte kına benzeri lekelerdir. Araçlarda asfalttaki ve lastikteki yanma izinin tutuşturma noktasından itibaren zayıflaması tipik bir göstergedir.
Elektrik kablosundaki boncuklanma neyi gösterir?+
Kısa devrede ark sıcaklığı bakırın erime noktasını aşar ve iletken kopar. Eriyen bakır soğurken toplu iğne başı gibi yuvarlak boncuklar ya da incelmiş uçlar oluşturur. Bu izler, yangın sırasında o hatta enerji olduğunu ve arkın nerede oluştuğunu gösterir.
Statik elektrik yangın çıkarabilir mi?+
Statik elektrik yanıcı bir sıvıyı doğrudan alevlendirmez; ancak kapalı bir ortamda patlama sınırlarına ulaşmış yanıcı buharları tutuşturabilir. En riskli işlem, yanıcı sıvının bir kaptan diğerine aktarılmasıdır.
Aladağ yurt yangınında neden bu kadar çok kişi öldü?+
Turgut Cırgaoğlu’nun incelemesine göre eski tip sigortalar ve kaçak akım rölesi olmayan tesisat, panoyla birlikte etüt odasının kapısı üzerindeki kablolarda ikinci bir kısa devreye yol açtı. Görevliler eğitimsiz ve belgesizdi, itfaiyeye 12 dakika geç haber verildi ve yurtta yangın tüpü yoktu. Öğrenciler pencere tarafına geçti ve önce dumandan bayıldı.
Yangında dumanın içinde ne kadar dayanılabilir?+
Turgut Cırgaoğlu’na göre en fazla 1–1,5 dakika. Dumandaki karbonmonoksit kandaki oksijenin yerini hızla alır ve bayılma başlar. Dumanlı bir ortamdan eğilerek ya da sürünerek, temiz havayı yerden alarak çıkmak gerekir.
Yangın bilirkişi raporunda kusur oranı nasıl belirlenir?+
Bilirkişi, yangının çıkış sebebine ve tarafların yükümlülüklerine göre kusuru değerlendirir. Turgut Cırgaoğlu "asli / tali kusur" yerine %50–%50 ya da %30–%70 gibi matematiksel oranlar verir; çünkü sigorta şirketleri kusuru parasal karşılığa çevirir. Tazminatı ödeyen sigortacı halefiyet yoluyla kusurlu tarafa rücu edebilir.

Bugün Kontrol Edin: 8 Madde

Cırgaoğlu’nun raporlarında en sık eksik bulduğu noktalar; çoğu küçük bir masrafla giderilebilir.

Elektrik panonuzda kaçak akım rölesi ve otomatik sigortalar var mı? Eski tip sigortalar hâlâ duruyor mu?
Kablolarınız kaç yaşında ve çekilen yükü taşıyacak kesitte mi?
Havalandırma kanallarında yangın damperi, şaftlarda kat geçişlerinde yangın durdurucu var mı?
Yangın tüpleriniz el hizasında, herkesin her gün geçtiği yerde ve dolu mu? Dolum için götürülürken yerine dolu tüp bırakılıyor mu?
Yangın dolabını açtığınızda gerçekten su geliyor mu?
Acil durum ekibiniz gerçekten eğitimli ve tatbikat yapmış kişilerden mi oluşuyor?
Mutfakta kapak ve yangın battaniyesi hazır mı; çalışanlar yağa su dökülmeyeceğini biliyor mu?
Bir yangın sonrasında olay yeri, bilirkişi inceleyene kadar korunacak şekilde talimat var mı?

Turgut Cırgaoğlu

Yıldız Teknik Üniversitesi mezunu; İstanbul Büyükşehir Belediyesi Yanıcı ve Parlayıcı Maddeler bölümünün eski müdürü. Aladağ yurt yangını dahil Türkiye’nin pek çok büyük yangınında adli bilirkişi ve ekspertiz uzmanı olarak görüş verdi; TBMM’de bilgi sundu. Binlerce yangın raporu yazdı ve hâlâ dosya incelemeye devam ediyor.

Yangın Uzmanı · Adli Bilirkişi · Ekspertiz Uzmanı

/// Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman röportajına dayanır; belirli bir dosya için bilirkişi raporu, uzman görüşü (HMK m.293) ya da hukuki danışmanlığın yerini tutmaz. Acil durumda 112’yi arayın.