Bilgi Bankası
Uzman Görüşü Serisi · 11

Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma ve Mali Kontrol: Nakit Akışı, Yetki ve Aile Anayasası

Dışarıdan dev bir şirket gibi görünür; içeri girdiğinizde kasa raporu tutulmuyor, bütçe yok, yetki tek kişide, denetim hiç yok… 1995’te Bakırköy’de ilk ofisini açan, grup şirketlerinde genel müdürlük ve CFO’luk yapan, bugün bilirkişi, kayyum ve konkordato komiseri olarak şirket dosyalarını inceleyen mali müşavir ve bağımsız denetçi Nuri Kuşçu, aile şirketlerinin neden kurumsallaşamadığını ve mali kontrolün nasıl kurulacağını anlatıyor.

Kaynak: Nuri Kuşçu ile uzman söyleşisi (Yangın Kriminal TV)Yayın: Yangın KriminalYayın tarihi:

30 Saniyede Özet

  • Kurumsallaşma, şirketin tek kişiye bağlı olmaktan çıkıp kurallarla yönetilmesidir. Finans, muhasebe, satın alma, satış-pazarlama, üretim ve insan kaynakları ayrı birimler olarak, işin uzmanı profesyonellerce yönetilmelidir.
  • Aile şirketlerinde süreç sancılıdır. Kuşçu’ya göre 2 makineyle başlayıp kendi emeğiyle büyüyen kurucu kuşak kontrolü bırakmakta zorlanır; şirket dışarıdan dev, içeriden küçük işletme gibi kalır.
  • Mali kontrol günlük nakit akış tablosuyla başlar. Her gün işlenen kasa raporu muhasebe kaydını zamanında yaptırır; haftalık, aylık ve üç aylık nakit planına ve bütçeye veri sağlar.
  • Bütçe aralıkta hazırlanır, bilanço her ay çıkarılır. Birim bütçeleri konsolide edilip yönetim kurulunun onayına sunulur; aylık bilanço ve gelir tablosu "Neredeyiz, nereye gidiyoruz?" sorusunu cevaplar.
  • Yetkisiz yönetici bir hiçtir; denetimsiz yetki ise kayıptır. Görev tanımı ve imza yetkisi net çizilmeli, ama arkasında mutlaka kontrol ve denetim mekanizması kurulmalıdır.
  • Aile Anayasası her şirkete özel yazılır. Kimin hangi alanı yöneteceğini ve yönetimin kurallarını belirler; yeni neslin eğitimi, profesyonel yöneticiler ve güçlü bir "beyin takımı" ile desteklenir.
// KISA CEVAP

Kurumsallaşma Nedir, Aile Şirketleri Neden Zorlanır?

[ Cevap ]

Kurumsallaşma, bir şirketin kurucusunun ya da tek bir kişinin kararlarına bağlı olmaktan çıkıp yazılı kurallar, ayrışmış departmanlar, tanımlı yetkiler ve düzenli mali raporlarla yönetilmesidir. Aile şirketlerinde bu süreç sancılıdır, çünkü emekle büyümüş kurucu kuşak kontrolü devretmekte zorlanır. Çözüm, yetkiyi profesyonellere vermek ve arkasına güçlü bir denetim mekanizması kurmaktır.

Nuri Kuşçu söyleşide kurumsallaşmayı soyut bir kavram olarak değil, somut araçlarla anlatıyor: departmanların ayrışması, işin uzmanı yöneticiler, günlük nakit akış tablosu, aralık ayında hazırlanan bütçe ve her ay yönetim kuruluna sunulan bilanço.

Ona göre Türkiye’deki pek çok şirket "dışarıdan baktığınızda dev şirket gözüküyor", ama içeri girdiğinizde bu yapılar ya hiç yok ya da kâğıt üzerinde kalmış. Şirket büyüdükçe departmanlarını da büyütmesi ve ayrıştırması gerekiyor.

Aile şirketleri için önerdiği çerçeve ise Aile Anayasası: yönetimin kurallarını, tanımlarını ve aile bireylerinin sorumluluk alanlarını önceden yazıya döken, her şirkete özel hazırlanan bir belge.

  • 1995Kuşçu’nun ilk mali müşavirlik ofisini Bakırköy’de açtığı yıl
  • ~40 yılMali işler, denetim ve şirket yönetimi alanındaki birikim
  • 9 şirketGenel müdürlüğe yükseldiği Alman ortaklı tekstil grubundaki şirket sayısı
  • 5 → 1Anonim şirkette asgari ortak sayısı: eski kanunda 5, bugün 1
Kuşçu’ya göre kurumsal bir şirkette ayrışması gereken birimler
FinansMuhasebeSatın almaSatış-pazarlamaÜretimİnsan kaynaklarıKambiyo (ihracat ağırlıklıysa)
// KARİYER DOSYASI

Bakırköy’deki Ofisten Holding Yönetimine: 40 Yıllık Yolculuk

Kuşçu’nun kurumsallaşma üzerine söyledikleri kendi kariyerinden geliyor: küçük bir mali müşavirlik ofisinden büyük şirket gruplarında genel müdürlük ve CFO’luğa, oradan adliyede bilirkişilik ve konkordato komiserliğine.

Söyleşide anlatılan kariyer · 1982–bugün
  1. 1982

    Tokat’tan İstanbul’a

    1963 Tokat doğumlu Kuşçu, orta ve lise öğrenimini Tokat’ta tamamlayıp İstanbul’a geldi; İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat Bölümü’nü bitirdi, Anadolu Üniversitesi’nde ikinci bir dalda eğitim aldı.

  2. 1995

    İlk ofis: Bakırköy

    Mali müşavirlik ruhsatını aldıktan sonra ilk ofisini Bakırköy’de açtı ve yaklaşık altı yıl kendi ofisini yönetti; ardından şirketler bünyesinde çalışmaya karar verdi.

  3. GENEL MÜDÜR

    Alman ortaklı tekstil grubu

    Dokuz şirketten oluşan Samteks Şirketler Grubu’nda mali işler müdürlüğünden genel müdürlüğe yükseldi ve birinci derece imza yetkisiyle 7–8 yıl çalıştı. 2000 sonrası tekstil krizinde grup konkordatoya gitti.

  4. DİREKTÖR

    Akaryakıt sektörü

    M-Oil markasıyla bilinen Bölünmez Petrolcülük A.Ş.’de mali işler direktörlüğü yaptı; grubun bir kısmı Demirören Grubu’na devredilince ayrıldı.

  5. CFO

    Holding ve grup şirketleri

    Ulusoy Holding’de CFO olarak çalıştı; holding üç gruba ayrılınca yönetim kurulu danışmanlığına geçti. 2013’te Sertex markasıyla tanınan Flokser Grup’ta CFO olarak şirketlerin holding çatısında toplanmasında ve Aile Anayasası hazırlığında görev aldı.

  6. BUGÜN

    Adliye ve konkordato dosyaları

    Bugün mali müşavirliğin yanı sıra bilirkişi, kayyum ve konkordato komiseri olarak şirket dosyalarını inceliyor; Yangın Kriminal’e de danışmanlık veriyor.

Bugünkü üç adli görevi

  1. Bilirkişi

    Mahkeme ya da savcılığın, çözümü özel bilgi gerektiren konularda görüşüne başvurduğu uzman. Mali dosyalarda ticari defterler, bilanço ve nakit hareketleri üzerinden olayın mali yönünü raporlar.

  2. Kayyum

    Mahkeme kararıyla bir şirketin ya da malvarlığının yönetimi veya denetimi için atanan kişi. Şirketin içine girip kayıtları, yetkileri ve para akışını yerinde görür.

  3. Konkordato komiseri

    Borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki şirketin konkordato sürecinde mahkemece atanan, borçlunun faaliyetlerini denetleyip mahkemeye rapor veren kişi.

Yangın Kriminal notu: İflas erteleme artık yok

Kuşçu’nun "o yıllarda iflas erteleme çok meşhurdu" hatırlatması önemli: İflasın ertelenmesi kurumu 2018’de 7101 sayılı Kanun’la kaldırıldı ve konkordato yeniden düzenlendi (İcra ve İflas Kanunu m. 285 vd.). Bugün mali sıkıntıdaki bir şirket, konkordato ön projesinin ulaşılabilir olduğunu gösteren bağımsız denetim raporuyla birlikte konkordato talep edebilir; mahkeme geçici mühlet verirken bir konkordato komiseri atar.

// KURUMSALLAŞMA

Kurumsallaşma Neden Sancılı? "Dışarıdan Dev, İçeriden Küçük İşletme"

Kuşçu’ya göre büyüyen her şirkette kurumsallaşma süreci sancılı geçer. Aile şirketlerinde bu sancının bir de duygusal ve kültürel kökü vardır.

Kurucu kuşak

2 makineyle başlayan, emeğiyle büyüyen patron

Kuşçu, Türkiye’deki sermayedarların büyük bölümünün, son kuşak dışında, çocuk yaşta İstanbul’a gelip zorluk çektiğini hatırlatıyor: 2 makineyle başlanmış, 3’e, 5’e çıkılmış; tekstil, metal ya da torna tozunu yuta yuta büyünmüş. Bu noktaya kendi emeğiyle gelen kurucu, zor kazandığı parayı ve kararları başkasına bırakmakta zorlanıyor. Sonuç: Şirket büyüyor, ama yönetim tek kişide kalıyor.

Kurumsallaşmanın önündeki üç engel

Kontrolü bırakamamak

Zor kazanılan paranın bir anda elden gitmesi, çarçur olması ya da rastgele kullanılması korkusu, yöneticiye yetki verilmesini engelliyor.

Ayrışmamış departmanlar

Şirket büyüse de finans, muhasebe, satın alma ve satış aynı birkaç kişinin elinde kalıyor; görev tanımları ve raporlama hatları oluşmuyor.

Altı doldurulmamış tepe

Aile geleneği gereği yönetimin tepesinde genellikle büyükler oturur; bu saygıdan doğar ve eğitim ya da uzmanlık aranmaz. Kuşçu’ya göre sorun bu değil; sorun, altının profesyonel bir ekiple doldurulmaması.

Kurumsal bir şirketin altı temel birimi

Kuşçu’ya göre her birim ayrı yönetilmeli ve başında işin gerçekten uzmanı bir profesyonel bulunmalı:

  1. 01Finans

    Kredinin nasıl alınacağını, geri ödeme terminlerini ve kredi dosyalarının hazırlanmasını bilen, finans eğitimi almış ve sermaye piyasası düzenlemelerine hâkim bir yönetici. İhracat ağırlıklı şirketlerde kambiyo birimi de buraya bağlanır.

  2. 02Muhasebe

    "Olmazsa olmaz." Kayıtların zamanında girilmesi, mizan, bilanço ve gelir tablosunun her ay çıkarılabilmesi bu birimin düzenine bağlıdır.

  3. 03Satın alma

    Ne kadar satın alma yapıldığı, kimden ve hangi fiyata alındığı her ay raporlanmalıdır. Satın alma bütçesi, yıllık bütçenin ayrı bir kalemidir.

  4. 04Satış-pazarlama

    Satış-pazarlama ve reklam bütçeleriyle birlikte planlanır; hedefler bütçede, gerçekleşmeler aylık raporlarda izlenir.

  5. 05Üretim

    Başındaki kişi gerçekten üretimden anlamalı: endüstri mühendisi ya da mühendis kökenli olmalı veya çekirdekten yetişmiş, yıllarını vermiş çok deneyimli biri olmalı.

  6. 06İnsan kaynakları

    Kuşçu’nun saydığı temel birimlerden biri. Görev tanımları, işe alım ve profesyonel kadronun kurulması bu birimin sorumluluğundadır.

“Büyüyen firmalar beyin takımına yatırım yapar.”

Yangın Kriminal notu: Kurumsallaşma risk yönetimidir

Ayrışmış departmanlar ve yazılı görev tanımları yalnızca verimlilik için değil, risk yönetimi için de gereklidir. Bir yangın, iş kazası ya da hasar dosyasında "Bu önlemi almak kimin görevindeydi?" sorusu, görev tanımı ve yetki belgeleriyle cevaplanır. Görevlerin belirsiz olduğu şirketlerde kusur ve sorumluluk tartışması çok daha uzun ve masraflı olur.

İlgili hizmet:Kusur ve Sorumluluk Analizi
// MALİ KONTROL

Mali Kontrolün Üç Aracı: Günlük Nakit Akışı, Bütçe ve Aylık Bilanço

Kuşçu’nun ilk kuralı net: Paranın girişi kontrol altında olmalı. Çalıştığı şirketlerde kurduğu sistem, her gün tutulan bir kasa raporuyla başlıyor ve her ay yönetim kuruluna sunulan bir "şirket fotoğrafıyla" bitiyor.

Üç temel araç

  1. 01Günlük nakit akış tablosu

    Bir kasa föyü ya da kasa raporu. Her gün işlenir, muhasebe kaydına girilir ve muhasebe müdüründen mali işler müdürüne, oradan genel müdüre kadar silsile hâlinde raporlanır. Muhasebe kayıtlarının zamanında girilmesini de zorunlu kılar.

  2. 02Yıllık bütçe

    Üretim, satın alma, satış-pazarlama, reklam ve mali işler bütçeleri bölüm bölüm hazırlanır, konsolide edilir ve her yıl aralık ayında yönetim kurulunun onayına sunulur. Gelecek yılın planı ve performans ölçütü böylece önceden belirlenir.

  3. 03Aylık bilanço ve gelir tablosu

    Kayıtlardan mizan, mizandan bilanço ve gelir tablosu çıkarılır. Kurumsal ya da kurumsallaşmaya aday şirketler bunları her ay ister; istenmese bile mali işlerden sorumlu kişi her ay çıkarıp yönetim kuruluna sunmalıdır.

Kayıttan yönetim kuruluna: aylık raporlama zinciri

  1. 1

    Kayıt

    Günlük işlemler ve kasa hareketleri muhasebe kayıtlarına zamanında girilir.

  2. 2

    Mizan

    Kayıtlardan, hesapların toplam ve bakiyelerini gösteren mizan alınır.

  3. 3

    Bilanço ve gelir tablosu

    Mizandan aylık bilanço ve gelir-gider tablosu çıkarılır.

  4. 4

    Konsolidasyon

    Finans, satın alma, satış ve kambiyo birimlerinin raporları mali işlerde toplanır; aylık ve önceki yıllarla birlikte kümülatif olarak konsolide edilir.

  5. 5

    Yönetim kuruluna sunum

    Şirketin "fotoğrafı" yönetim kuruluna anlatılır, raporlar mukayese edilir ve gelecek dönemin terminleri belirlenir.

Aralık ayı

Gelecek yılın bütçesi bu ay hazırlanır

Kuşçu, söyleşi kaydedilirken aralık ayına yaklaşıldığını hatırlatarak şirketlere çağrı yapıyor: Bütçe, plan-program dahilinde çalışmanın ve şirketin sürekliliğinin temelidir. Günlükten başlayıp haftalık, aylık ve üç aylık dönemlere uzanan nakit akış tabloları da bu bütçenin bir parçasıdır.

  • Üretim bütçesi
  • Satın alma bütçesi
  • Satış-pazarlama bütçesi
  • Reklam bütçesi
  • Mali işler bütçesi

Her yönetim kurulu toplantısında sorulacak beş soru

  1. 01Neredeyiz?
  2. 02Ne yapıyoruz?
  3. 03Nereye gidiyoruz?
  4. 04Sürdürülebilirliğimiz ne derece doğru?
  5. 05Yüzde kaç rantabl, yani verimliyiz?

“Bilanço bir şirketin resmidir, resminin çekilmesidir.”

Yangın Kriminal notu: Üç tablo, üç farklı soru

Kavramları ayırmak faydalı: Bilanço, belirli bir tarihteki varlıkları, borçları ve özkaynakları gösterir; yani şirketin o günkü fotoğrafıdır. Gelir tablosu, bir dönemdeki gelir, gider ve kâr ya da zararı gösterir. Nakit akış tablosu ise paranın gerçekte nereden girip nereye çıktığını izler. Kâr eden bir şirket nakitsiz kalabilir; bu yüzden üçü birlikte okunmalıdır.

// YETKİ VE DENETİM

Yetki Ver, Ama Denetle: Kurumsal Yönetimin Sırrı

Kuşçu’nun söyleşide en çok üzerinde durduğu konu yetki. Ona göre yetkisiz bir yönetici hiçbir şey başaramaz; ama denetlenmeyen bir yetki de şirketin en büyük kayıplarından birine dönüşür.

Yetki nasıl alınır?

Kuşçu’nun anlattığı yollar: Yetki ya organ kararıyla verilip sicilde ilan edilir ya da noterden vekaletnameyle verilir.

  1. Yönetim kurulu ya da genel kurul kararı

    Yönetici, şirketin yetkili organının kararıyla yetkilendirilir. Yetki, belli bir performans gösterildikten sonra ya yönetim kurulu tarafından takdir edilerek verilir ya da yönetici tarafından talep edilir.

  2. Ticaret sicilinde tescil ve ilan

    Karar ticaret siciline tescil edilip Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edildiğinde yetki herkese karşı görünür hâle gelir. Kuşçu, çalıştığı şirketlerdeki yetkilerinin hâlâ gazete ilanlarıyla belgeli olduğunu söylüyor.

  3. Noter vekaletnamesi

    Münferiden yetkili yönetim kurulu başkanı, noterde genel ya da özel vekaletname düzenleyerek yetki verebilir. Gayrimenkul satışı gibi özel işler vekaletnamede ayrıca belirtilmelidir.

Yetki + DenetimKuşçu’ya göre başarılı bir yöneticinin iki ayağı

Görev tanımı ve yetki sınırları çizilip yöneticiye açıkça deklare edildiğinde yönetici başarılı olur. Ama yetkiyi alan kişi "ordinaryüs profesör" de olsa, arkasında mutlaka kontrol ve denetim olmalıdır.

İmza yetkisi

Yetkinin derecesi ve şekli

Yetki verilirken birinci, ikinci ya da üçüncü derece imza yetkisi; bunun münferiden (tek başına) mi müştereken (birlikte) mi kullanılacağı belirlenir ve görev tanımı çerçevelenir: "Şuradan başlar, şurada biter."

1. derece imza2. derece imza3. derece imzaMünferidenMüştereken

“Yönetim Kurulu Başkanı da olsanız, kral da olsanız, yetkiniz olmadığı sürece bir hiçsiniz. Sözünüz geçmez, dinletemezsiniz.”

Yangın Kriminal notu: Mevzuat ne diyor?

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’na göre anonim şirkette yönetim kurulu, esas sözleşmedeki yetkiye dayanarak düzenleyeceği bir iç yönergeyle yönetimi kısmen ya da tamamen devredebilir (m. 367); temsile yetkili kişiler ticaret siciline tescil edilip Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilir (m. 373). Vekaletnamede ise Türk Borçlar Kanunu m. 504 uyarınca taşınmaz devri, dava açma, sulh ya da bağışlama gibi işler için özel yetki gerekir. Söyleşide geçen "ahzu kabz" yetkisi, vekilin müvekkil adına para ya da mal teslim alma, tahsil etme yetkisidir. Sahte imza, yetkisiz imza ya da şüpheli belge iddialarında belgelerin adli incelemesi ayrı bir uzmanlık alanıdır.

İlgili hizmet:Adli Belge İnceleme ve Sahtecilik Analizi
// AİLE ANAYASASI

Aile Anayasası Nasıl Hazırlanır? Kimin Neyi Yöneteceğini Önceden Yazmak

Kuşçu, Flokser Grup’ta CFO iken şirketlerin holding çatısında toplanması sürecinde Aile Anayasası hazırladı. Akbal’ın ifadesiyle amaç, şirketlerin "bölük pörçük olup güç kaybetmesi" yerine yazılı bir kurallar silsilesiyle nesilden nesile taşınması.

Tanım

Aile Anayasası nedir?

Kuşçu’nun tanımıyla Aile Anayasası, bir şirketin yönetim kurallarını ve tanımlarını, işlerin ne şekilde yürütüleceğini ve yönetileceğini, bunların esaslarını belirleyen belgedir. Hazır bir şablonu yoktur: "Her şirketin kendi yapısına göre özellik arz eder. Özel hazırlanacak."

Şirketin yapısına göre iki model

A

Çok sektörlü şirketler grubu

Grupta tekstil, kimya, elektronik, reklam ya da enerji gibi farklı faaliyet alanları varsa, aile ve yönetim kurulu üyelerinin bugüne kadarki performansına ve uzmanlığına bakılır; her birine bir sektörün kontrolü verilir.

  • "Senin alanın tekstil, kontrolü sende olsun."
  • "Senin alanın kimya."
  • "Senin alanın elektronik."
  • "Enerji varsa enerji sende."
B

Tek alanda faaliyet gösteren şirket

Şirket tek bir alanda çalışıyorsa dağılım sektöre göre değil fonksiyona göre yapılır; her ana birim bir aile ya da yönetim kurulu üyesine bağlanır.

  • Üretim
  • Satış-pazarlama
  • Satın alma
  • Finans, muhasebe ve mali işler

Tepede saygı, altında profesyonellik

Kuşçu’ya göre aile şirketlerinde genellikle büyükler yönetimin tepesindedir ve bu saygıdan doğar. Önemli olan, o kişinin iyi ve doğru kararlar verebilmesi için altının doldurulmasıdır:

  1. Yeni neslin eğitimi

    İkinci kuşağın çok iyi bir eğitim alması, şirketin geleceğinin ilk şartıdır.

  2. Profesyonel yönetici

    Şirketin kendi yapısına uygun, yönetsel anlamda yetkin yöneticiler istihdam edilmelidir.

  3. Beyin takımı

    Kurumsallaşmaya yönelik, alanında uzmanlaşmış ve eğitimli profesyonellerden oluşan bir çekirdek ekip kurulmalıdır.

Ortak sayısı

5 ortaklı da olsa, para tek bir yerde toplanıyor

Kuşçu, eskiden anonim şirket için en az 5 ortak gerektiğini, bugün tek ortakla kurulabildiğini, limited şirkette ise ortak sayısının 50’ye kadar çıkabildiğini hatırlatıyor. Ama ona göre Türkiye’de bu sayıların pratikteki önemi sınırlı: 5 ya da 20 ortaklı olsa da genellikle başta bir büyük, sermayenin kontrolünü elinde tutan bir yönetim kurulu başkanı vardır; diğer ortaklar küçük hisselerle yer alır.

“Aile Anayasası her şirketin kendi yapısına göre özellik arz eder. Özel hazırlanacak.”

Yangın Kriminal notu: Anayasanın hukuki gücü

Aile Anayasası kanunla düzenlenmiş bir belge değildir; aile içinde ahlaki ve yönetsel bir sözleşme niteliği taşır. Bağlayıcı olması istenen hükümlerin (örneğin pay devri, yönetim kuruluna seçim ya da temsil yetkisi) esas sözleşmeye ya da bir pay sahipleri sözleşmesine yansıtılması gerekir. Mevzuat hatırlatması: 6102 sayılı TTK ile anonim şirket tek pay sahibiyle kurulabilir (m. 338); limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz (m. 574).

// VİDEO · UZMAN SÖYLEŞİSİ

Aile Şirketlerinde Kurumsallaşma ve Mali Kontrol | Mali Müşavir Nuri Kuşçu ile Sohbet

UZMAN SÖYLEŞİSİ • NURİ KUŞÇU
SÖYLEŞİ • 29:53
10:20
29:53
85%
/// NAKİT AKIŞI VE BÜTÇE — UZMAN SÖYLEŞİSİ • NURİ KUŞÇU

Mali müşavir, bağımsız denetçi ve konkordato komiseri Nuri Kuşçu; Bakırköy’deki ilk ofisinden holding yönetimine uzanan kariyerini, aile şirketlerinde kurumsallaşmanın neden sancılı olduğunu, günlük nakit akış tablosu, bütçe ve aylık bilançonun yerini, yetki ile denetimin birlikte kurulmasını ve Aile Anayasası yaklaşımını anlatıyor.

// YANGIN SONRASI MALİ SÜREÇ

Yangından Sonra Mali Kayıtlar: Defterler Yanarsa Ne Olur?

Bu bölüm söyleşide geçmiyor; Yangın Kriminal olarak Kuşçu’nun anlattığı mali kontrol araçlarını yangın dosyalarındaki deneyimimizle birleştiriyoruz. Bir işletmede yangın çıktığında, düzenli tutulmuş mali kayıtlar hem hasarın ispatı hem de yangının nedeninin araştırılması için kritik hâle gelir.

Yangın geçiren bir işletme için beş mali adım

  1. 1

    Defter ve belgelerin durumunu tespit edin

    Hangi ticari defter, fatura ve sözleşmelerin yandığını, hangilerinin kurtarıldığını bir listeyle kayda geçirin; itfaiye raporunu temin edin.

  2. 2

    15 gün içinde zayi belgesi isteyin

    Defter ve belgeler yangında ziyaa uğrarsa, bunu öğrendiğiniz tarihten itibaren 15 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi talep edin (TTK m. 82/7).

  3. 3

    Vergi dairesine mücbir sebep bildirin

    Yangın, Vergi Usul Kanunu’nda mücbir sebepler arasında sayılır (m. 13); mücbir sebep süresince vergi ödevlerine ilişkin süreler işlemez (m. 15). Bildirimi belgeleriyle birlikte yapın.

  4. 4

    Hasar ve kâr kaybı dosyasını kayıtlarla kurun

    Stok, demirbaş ve makine kayıtları ile önceki dönemlerin bilanço ve gelir tabloları, sigorta tazminatının ve varsa kâr kaybı (iş durması) talebinin dayanağıdır.

  5. 5

    Yangının nedenini bağımsız uzmana inceletin

    Sigorta ve yargı süreçlerinde yangının çıkış noktası ve nedeni teknik delillerle ortaya konmalıdır. Mali kayıtlar tek başına kanıt değildir; teknik bulgularla birlikte değerlendirilir.

Kriminal bakış

Mali sıkıntı neden yangın incelemesinin konusudur?

Uluslararası yangın inceleme rehberi NFPA 921, kasıtlı yangın motivleri arasında kazanç sağlamayı (ör. sigorta dolandırıcılığı) da sayar. Bu yüzden bir işletme yangınında incelemeci borç yükü, konkordato süreci, stok ve sigorta değerleri gibi mali verileri de dosyaya alabilir. Ama sıra önemlidir: Önce yangının nedeni teknik olarak belirlenir; mali sıkıntı tek başına kasıt kanıtı değildir. Düzenli tutulmuş bilanço ve nakit akışı, dürüst bir işletmenin en güçlü savunmasıdır.

“Paranın girişi kontrol altında olmalı ki hırsızlara ya da farelere yem olmasın.”

Yangın Kriminal notu: Saklama süreleri

Ticari defterler ve belgeler Türk Ticaret Kanunu’na göre 10 yıl (TTK m. 82), vergi mevzuatına göre ise ilgili yılı takip eden yıldan başlayarak 5 yıl (VUK m. 253) saklanmalıdır. Saklama yükümlülüğü yangın riskini ortadan kaldırmaz; bu yüzden yedekleme ve arşivin yerleşimi de bir yangın güvenliği konusudur. Yangın sonrası hasar, kusur ve neden tespiti için bağımsız teknik rapor sürecinde destek sunuyoruz.

İlgili hizmet:Yangın Raporu ve Uzman Mütalaası
// SÖZLÜK

Mali Yönetim ve Kurumsallaşma Sözlüğü

Bu rehberde geçen temel kavramların kısa tanımları:

Kurumsallaşma
Şirketin bir kişiye bağlı olmaktan çıkıp yazılı kurallar, ayrışmış departmanlar, tanımlı yetkiler ve düzenli raporlamayla yönetilmesi.
Aile Anayasası
Aile şirketinde yönetim kurallarını, aile bireylerinin rol ve sorumluluklarını ve kuşaklar arası geçişin esaslarını belirleyen, şirkete özel hazırlanan belge.
Nakit akış tablosu
Belirli bir dönemde işletmeye giren ve çıkan nakdi gösteren tablo. Kuşçu’nun önerdiği günlük versiyonu kasa raporuna dayanır.
Bütçe
Şirketin gelecek dönem gelir, gider ve yatırım hedeflerinin birimler bazında planlanıp konsolide edildiği, yönetim kurulunca onaylanan plan.
Mizan
Muhasebedeki tüm hesapların borç ve alacak toplamlarını ve bakiyelerini gösteren kontrol cetveli; bilanço ve gelir tablosu bundan hazırlanır.
Bilanço
Belirli bir tarihteki varlıkları, borçları ve özkaynakları gösteren temel mali tablo. Kuşçu’nun ifadesiyle "şirketin resmi".
Gelir tablosu
Bir dönemdeki gelirleri, giderleri ve sonuçta oluşan kâr ya da zararı gösteren mali tablo.
Konsolidasyon
Birimlerin ya da grup şirketlerinin mali raporlarının tek bir bütün hâlinde birleştirilmesi.
İmza yetkisi
Şirket adına kimin, hangi konularda, hangi derecede ve tek başına mı (münferiden) yoksa birlikte mi (müştereken) imza atabileceğini belirleyen yetki.
Ahzu kabz
Vekilin müvekkil adına para ya da mal teslim alma, tahsil etme yetkisi.
Konkordato
Borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki borçlunun, mahkeme denetiminde alacaklılarıyla vade ya da indirim konusunda anlaşmasını sağlayan yol (İİK m. 285 vd.).
Zayi belgesi
Ticari defter ve belgeleri yangın, su baskını, deprem ya da hırsızlık nedeniyle kaybolan tacire, 15 gün içindeki başvurusu üzerine mahkemece verilen belge (TTK m. 82/7).

“Ben yetkiyi verdim; çok profesyonel, çok eğitimli, çok güvenilir biri olabilir. Ama mutlaka ve mutlaka arkasında kontrol ve denetim olmalı. Başarının sırrı orada.”

Nuri Kuşçu · Mali Müşavir, Bağımsız Denetçi ve Konkordato Komiseri

Sıkça Sorulan Sorular

Kurumsallaşma nedir?+
Kurumsallaşma, bir şirketin kurucusunun ya da tek bir kişinin kararlarına bağlı olmaktan çıkıp yazılı kurallar, ayrışmış departmanlar, tanımlı yetkiler ve düzenli mali raporlarla yönetilmesidir. Nuri Kuşçu’ya göre somut göstergeleri; finans, muhasebe, satın alma, satış-pazarlama, üretim ve insan kaynaklarının ayrı birimler olması, günlük nakit akış tablosu, yıllık bütçe ve her ay yönetim kuruluna sunulan bilançodur.
Aile şirketleri neden kurumsallaşamıyor?+
Kuşçu’ya göre kurucu kuşak çoğunlukla az sermayeyle başlayıp kendi emeğiyle büyüdüğü için kontrolü bırakmakta zorlanıyor; zor kazanılan paranın çarçur olması korkusu yöneticilere yetki verilmesini engelliyor. Ayrıca departmanlar ayrışmıyor ve yönetimin tepesindeki büyüğün altı profesyonel bir ekiple doldurulmuyor. Sonuç, dışarıdan dev, içeriden küçük işletme gibi kalan şirketler.
Kurumsal bir şirkette hangi departmanlar olmalı?+
Kuşçu’nun saydığı temel birimler finans, muhasebe, satın alma, satış-pazarlama, üretim ve insan kaynaklarıdır; ihracat ağırlıklı şirketlerde bir kambiyo birimi de gerekir. Her birimin başında işin gerçekten uzmanı bir profesyonel olmalı; örneğin üretim müdürü mühendis kökenli ya da çekirdekten yetişmiş deneyimli biri, finans yöneticisi ise kredi ve sermaye piyasası konularına hâkim biri olmalıdır.
Günlük nakit akış tablosu nedir, ne işe yarar?+
Kuşçu’nun tarifiyle bir kasa föyü ya da kasa raporudur: Her gün işlenir, muhasebe kayıtlarına girilir ve muhasebe müdüründen genel müdüre kadar raporlanır. Muhasebe kayıtlarının zamanında girilmesini sağlar ve günlükten haftalık, aylık ve üç aylık nakit planlarına veri sağlayarak bütçenin bir parçası olur. Amacı paranın girişini kontrol altında tutmak ve kaçakları önlemektir.
Şirket bütçesi ne zaman ve nasıl hazırlanır?+
Kuşçu’ya göre üretim, satın alma, satış-pazarlama, reklam ve mali işler bütçeleri bölüm bölüm hazırlanır, konsolide edilir ve her yıl aralık ayında yönetim kurulunun onayına sunulur. Böylece gelecek yılın çalışma planı ve performans ölçütleri önceden belirlenir; şirket plan-program dahilinde çalışır ve sürekliliği güvence altına alınır.
Bilanço nedir, neden her ay çıkarılmalı?+
Bilanço, belirli bir tarihteki varlıkları, borçları ve özkaynakları gösteren temel mali tablodur; Kuşçu’nun ifadesiyle "şirketin resmi". Kayıtlardan mizan, mizandan bilanço ve gelir tablosu çıkarılır. Her ay çıkarılıp yönetim kuruluna sunulduğunda şirketin ivmesinin yukarı mı aşağı mı olduğu görülür, raporlar mukayese edilir ve gelecek dönemin hedefleri buna göre belirlenir.
Yöneticiye yetki nasıl verilir ve nasıl denetlenir?+
Kuşçu’nun anlattığına göre yetki yönetim kurulu ya da genel kurul kararıyla verilip ticaret siciline tescil ve ilan edilir ya da noterden genel veya özel vekaletnameyle verilir. İmza yetkisinin derecesi ve münferiden mi müştereken mi kullanılacağı belirlenir, görev tanımı çerçevelenir. Ancak yetkinin arkasında mutlaka kontrol ve denetim olmalıdır: aylık bilanço, mizan ve diğer raporlar mukayese edilmeli, harcamalar sorgulanmalıdır.
Aile Anayasası nedir, nasıl hazırlanır?+
Aile Anayasası, aile şirketinde yönetim kurallarını, tanımları ve aile bireylerinin sorumluluk alanlarını belirleyen, her şirkete özel hazırlanan bir belgedir. Kuşçu’ya göre çok sektörlü gruplarda her aile bireyine uzmanlığına göre bir sektörün kontrolü, tek alanda çalışan şirketlerde ise üretim, satış-pazarlama, satın alma ve mali işler gibi fonksiyonlar verilir. Bağlayıcı olması istenen hükümler esas sözleşmeye ya da pay sahipleri sözleşmesine yansıtılmalıdır.
Anonim şirket tek ortakla kurulabilir mi?+
Evet. Eski Türk Ticaret Kanunu anonim şirket için en az beş kurucu ararken, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu tek pay sahipli anonim şirkete izin verir (m. 338). Limited şirket de tek ortakla kurulabilir; ortak sayısı ise elliyi aşamaz (m. 574). Kuşçu’ya göre Türkiye’de ortak sayısından bağımsız olarak kontrol çoğunlukla tek bir büyüğün elinde toplanır.
Konkordato komiseri ne yapar?+
Konkordato komiseri, borçlarını ödeyemeyen ya da ödeyememe tehlikesi altındaki bir şirketin konkordato talebi üzerine mahkemece atanan kişidir. Borçlunun faaliyetlerini denetler, alacaklıları ve süreci yönetir ve mahkemeye rapor verir (İİK m. 285 vd.). 2018’deki düzenlemeyle iflas erteleme kaldırılmış, konkordato yeniden yapılandırılmıştır.
Yangında ticari defterler yanarsa ne yapılmalı?+
Defter ve belgeler yangında ziyaa uğrarsa, tacir bunu öğrendiği tarihten itibaren 15 gün içinde yetkili mahkemeden zayi belgesi istemelidir (TTK m. 82/7). Yangın Vergi Usul Kanunu’na göre mücbir sebeptir (m. 13); vergi dairesine belgeleriyle bildirim yapılmalıdır. İtfaiye raporu temin edilmeli, kurtarılan ve kaybolan belgeler listelenmeli, mümkünse işletme dışındaki yedeklerden kayıtlar yeniden oluşturulmalıdır.
Nuri Kuşçu kimdir?+
1963 Tokat doğumlu mali müşavir, bağımsız denetçi ve konkordato komiseridir. İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat Bölümü mezunudur; Anadolu Üniversitesi’nde ikinci bir dalda eğitim aldı. 1995’te Bakırköy’de ilk ofisini açtı; Samteks Şirketler Grubu’nda genel müdürlük, Bölünmez Petrolcülük A.Ş.’de (M-Oil) mali işler direktörlüğü, Ulusoy Holding ve Flokser Grup’ta CFO’luk yaptı. Bugün bilirkişi, kayyum ve konkordato komiseri olarak görev yapıyor ve Yangın Kriminal’e (Tepeli Yangın Danışmanlık) danışmanlık veriyor.

Bugün Kontrol Edin: 8 Madde

Kuşçu’nun söyleşideki uyarılarından derlenen liste; ilk yarısı mali kontrol, ikinci yarısı yetki ve aile yönetimi için.

Her gün bir kasa raporu ya da günlük nakit akış tablosu hazırlanıp yöneticinize ulaşıyor mu?
Muhasebe kayıtları zamanında giriliyor mu, mizan ve bilanço her ay çıkarılabiliyor mu?
Gelecek yılın bütçesi birim birim hazırlanıp aralık ayında yönetim kurulunun onayına sunuluyor mu?
Muhasebe verilerinizin ve önemli belgelerinizin güncel bir yedeği işletme dışında saklanıyor mu?
Finans, muhasebe, satın alma, satış ve üretim birimlerinin başında işin uzmanı yöneticiler var mı?
Yöneticilerinizin görev tanımları ve imza yetkileri yazılı olarak ve ticaret sicilinde net mi?
Verdiğiniz yetkinin arkasında aylık mukayeseye dayanan bir kontrol ve denetim mekanizması var mı?
Aile bireylerinin hangi alanı yöneteceği ve yeni neslin nasıl yetişeceği yazılı bir Aile Anayasası’nda belirlendi mi?

Nuri Kuşçu

Mali müşavir, bağımsız denetçi ve konkordato komiseri. 1963 Tokat doğumlu, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi mezunu. 1995’te Bakırköy’de ilk ofisini açtı; Samteks Şirketler Grubu’nda genel müdürlük, Bölünmez Petrolcülük’te (M-Oil) mali işler direktörlüğü, Ulusoy Holding ve Flokser Grup’ta CFO’luk yaptı. Bugün bilirkişi, kayyum ve konkordato komiseri olarak görev yapıyor; Yangın Kriminal’e danışmanlık veriyor.

Mali Müşavir · Bağımsız Denetçi · Konkordato Komiseri

/// Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve bir uzman söyleşisine dayanır; söyleşide dile getirilen görüşler konuşmacılara aittir. "Yangından sonra mali kayıtlar" bölümü Yangın Kriminal tarafından eklenmiştir. Belirli bir şirket, olay ya da dava için mali müşavirlik, bağımsız denetim, bilirkişi raporu ya da hukuki danışmanlığın yerini tutmaz.