بزرگترین اشتباه در حریقهای ناشی از برق
یکی از رایجترین رویکردهای سادهانگارانه در گزارشهای حریق، این است که با دیدن یک کابل سوخته یا ذوبشده در آوار، علت حریق مستقیماً «اتصالی برق» نوشته شود. حال آنکه حتی اگر حریق از دلیل دیگری (مثلاً واژگونی شمع یا خرابکاری) آغاز شده باشد، کابلهای برق نیز ممکن است در اثر ذوب شدن عایق (روکش پلاستیکی) توسط شعلهها با یکدیگر تماس یافته و دچار اتصال کوتاه شوند. یکی از حیاتیترین وظایف جرمشناسی حریق، تمایز علمی این است که آیا این جرقه پیش از حریق (علت حریق) یا در حین حریق (نتیجه حریق) رخ داده است.
انواع جرقه: آرک اولیه در برابر آرک ثانویه
آثار ذوب الکتریکی که در هادیهای مسی یا آلومینیومی ایجاد میشوند، بر اساس بازه زمانی وقوع خود به دو دسته اصلی تقسیم میشوند:
اتصال کوتاهی است که پیش از آغاز حریق، در دمای معمول اتاق و شرایط جوی عادی رخ میدهد. این جرقه نخستین که در اثر خطای تأسیسات، اضافهبار یا فرسودگی کابل ایجاد میشود، با مشتعل ساختن مواد قابلاشتعال اطراف، حریق را آغاز میکند.
اتصال کوتاهی است که در نتیجه ذوب شدن لایه عایق حفاظتی پلاستیکی روی کابلها توسط حریقی که پیشتر به دلیل دیگری آغاز شده و گسترش یافته، و در پی تماس هادیها با یکدیگر رخ میدهد. این جرقه مستقیماً نتیجه حریق است.
تمایز علمی در آزمایشگاه چگونه انجام میشود؟
سرِ کابلهای ذوبشده (گلولهها) که در کار میدانی جمعآوری شدهاند، در آزمایشگاههای متالورژی تحت تحلیلهای میکروسکوپی (SEM - میکروسکوپ الکترونی روبشی) و متالوگرافیک قرار میگیرند. این تمایز بر دادههای علمی زیر استوار است:
در لحظه اتصال کوتاه، مس در چند میلیثانیه به هزاران درجه میرسد و ذوب میشود. اگر جرقه پیش از حریق (در اتاق معمول) شکل گرفته باشد، مس ذوبشده هنگام سرد شدن سریع، اکسیژن موجود در هوا را در خود حبس کرده و حفرههای گازی صاف و میکروسکوپی درون گلوله ایجاد میکند.
اگر جرقه در حین حریق (ثانویه) شکل گرفته باشد، محیط از پیش دارای دود غلیظ، مونوکسید کربن و حرارت بالاست. در ساختار کریستالی گلولهای که در این محیط آشوبناک شکل گرفته، نفوذ کربن شدید و لایه ضخیمی از اکسید مس شناسایی میشود. این وضعیت ثابت میکند که جرقه در محیطی با اکسیژن تحلیلرفته، دودآلود و گرم رخ داده است.
اهمیت حقوقی و مالی این تحلیل
این تمایز، در تعیین هویت مقصر در دعاوی کیفری و پرداخت غرامت خسارت توسط شرکتهای بیمه، اهمیتی بنیادین دارد.
اگر در تحلیل انجامشده مشخص شود که جرقه «ثانویه» (نتیجه) بوده، دفاعیه مالک یا مستأجر مبنی بر «حریق از برق آغاز شد، تقصیر من نبود» فرو میریزد و جستوجو برای یافتن علت واقعی و پنهان حریق (بیاحتیاطی، خرابکاری و غیره) ادامه مییابد.