تعریف علمی پدیده فلشآور
فلشآور، رویدادی است که در یک حریق ادامهدار در فضایی بسته (اتاق، دفتر، انبار و غیره)، دمای سطح تمامی مصالح قابلاشتعال محیط، به دلیل حرارت تشعشعی عظیمی که آزاد میشود، بهطور همزمان به دمای اشتعال میرسد و بهناگاه، ظرف چند ثانیه، همگی با هم شعلهور میشوند. این پدیده انفجار نیست، بلکه یک ناپایداری و مرحله گذار حرارتی است. حریق تا این لحظه بهصورت «کنترلشده با سوخت» (یعنی بهاندازه شیئ در حال سوختن) پیش میرود، اما پس از وقوع فلشآور، بهطور کامل «کنترلشده با تهویه/اکسیژن» میشود و همهچیز درون اتاق به یک توده عظیم شعله واحد تبدیل میشود.
چگونه به مرحله فلشآور میرسیم؟ (فرآیند زمانی)
رسیدن یک شعله کوچک در اتاق به سطح فلشآور، بسته به نوع مصالح اتاق و جریان هوا، ظرف چند دقیقه و طی مراحل زیر رخ میدهد:
دود و گازهای داغ (مانند مونوکسید کربن) که از نخستین جسم مشتعلشده مانند تختخواب، مبل یا میز خارج میشوند، به دلیل سبکی بهسرعت به سمت سقف بالا میروند. این لایه گاز داغ متراکمشده در سقف (لایه حرارتی)، شروع به بازتاباندن موج عظیمی از حرارت تشعشعی به سمت کف اتاق میکند.
این حرارت تشعشعی شدید که از سقف به پایین میتابد، ساختار شیمیایی مبلمان، پردهها و پلاستیکهای موجود در طرف دیگر اتاق را که هنوز با شعله تماس پیدا نکردهاند بر هم زده و باعث آزادسازی گازهای قابلاشتعال (پیرولیز) از آنها میشود.
هنگامی که دمای سقف به حدود 500 تا 600 درجه سانتیگراد میرسد و شار حرارتی برخوردکننده به کف از یک آستانه مشخص (بهطور میانگین 20 کیلووات بر مترمربع) عبور میکند، تمامی اجسام درون اتاق ظرف چند ثانیه و بدون تماس هیچ جرقهای، بهطور خودبهخودی شعلهور میشوند.
چرا فلشآور تا این حد خطرناک است؟
برای جرمشناسان حریق و تیمهای آتشنشانی، مرحله فلشآور یک نقطه شکست بدون بازگشت است:
پس از وقوع فلشآور، دمای درون اتاق بهناگاه بالاتر از 800 تا 1000 درجه سانتیگراد جهش میکند. در چنین محیطی هیچ تجهیزات حفاظتی، حتی لباسهای مدرن آتشنشانی نیز تاب نمیآورد و شانس بقای موجودات زنده درون آن بهطور کامل از میان میرود.
بار حرارتی بیشازحد بالا موجب ترکخوردگی بتن، از دست دادن مقاومت و خمشدن سازههای فولادی و آسیب ستونهای باربر میشود و ریسک فروریزش ساختمان را برمیانگیزد.
شعلههای عظیم و گازهای بسیار داغی که پس از فلشآور از اتاق سرریز میشوند، از زیر درها یا پنجرهها خارج شده و با سرعتی همچون جت، سایر اتاقها و راهروهای ساختمان را نیز به آتش میکشند.
بررسی فلشآور از منظر جرمشناسی حریق
برای کارشناسان قضاییای که یک محل حریق را بررسی میکنند، فهمیدن اینکه فلشآور رخ داده یا نه میتواند مسیر پرونده را تغییر دهد:
از آنجا که فلشآور همهچیز درون اتاق را بهطور یکنواخت میسوزاند، ممکن است نقطه اصلی آغاز حریق (نقطه مبدأ) را پنهان کند. کارشناسان ناچارند آثار سوختگی عمیق پیش از فلشآور را از سوختگی سطحی پس از آن، بهصورت میکروسکوپی تفکیک کنند.
با در نظر گرفتن نوع اشیای درون اتاق، اینکه فلشآور در چه دقیقهای رخ داده با مدلهای ریاضی حریق شبیهسازی میشود. بدینترتیب به پرسشهای حقوقی نظیر «آیا آتشنشانی دیر رسید؟» یا «آیا سامانههای اطفای حریق بهموقع عمل کردند؟» پاسخ قطعی داده میشود.