Yangın Söndüğünde Asıl Soru Yeni Başlar
İtfaiye olay yerinden ayrıldığında tehlike bitmiş gibi görünür; oysa bina için asıl belirsizlik tam da bu noktada başlar. Görünürde ayakta duran bir yapı, taşıyıcı sisteminde gözle görülmeyen bir mukavemet kaybı barındırıyor olabilir. Bu yazı, o kaybın nasıl ölçüldüğünü ve hangi kararlara yol açtığını teknik olarak açıklar.
Yangının Betona ve Çeliğe Görünmeyen Etkisi
1200-2000°C aralığına ulaşan bir yangın, yapı malzemelerinde kalıcı ve çoğu zaman gözle fark edilmeyen değişimler bırakır:
Beton içindeki nem yüksek ısıyla buharlaşırken yüzeyde patlamalar oluşturur; bu, betonun basınç dayanımını gözle anlaşılamayacak ölçüde düşürür.
Belirli bir sıcaklığın üzerinde çelik donatı esnekliğini ve taşıma kapasitesini kaybeder; soğuduktan sonra bile bu kayıp kalıcıdır.
Bir tekstil yangınıyla bir petrol veya alkol türevi madde yangını aynı sürede aynı hasarı bırakmaz; yanan maddenin yangın yükü, oluşan ısı şiddetini doğrudan belirler.
Neden Yangının Başladığı Kat Büyüklüğünden Daha Önemlidir?
17 katlı bir binada çatıda başlayan bir yangın genellikle yerel kalır ve hızla izole edilebilir. Ama aynı binanın ikinci katında başlayan bir yangın, yapının orta bölümünü zayıflatarak üzerindeki tüm katları riske atabilir. Bu nedenle hasarın büyüklüğü kadar, yangının hangi katta başladığı da yıkım kararının kapsamını belirler: zemin kattaki bir hasar binanın tamamını, orta kattaki bir hasar üst katları, çatı katındaki bir hasar ise genellikle yalnızca kendi katını etkiler.
Ölçüm Nasıl Yapılır, Karar Nasıl Verilir?
Karot numuneleri alınıp Newton sertlik testiyle betonun kalan basınç dayanımı hesaplanır; taşıyıcı kolonlarda dikey ve yatay rezonans ölçümleri yapılarak yapının salınım davranışı tespit edilir. İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) bünyesindeki inşaat ve deprem araştırma laboratuvarlarında analiz edilen bu veriler, binanın hiç yıkılmasına gerek olmadığı, yalnızca hasarlı bölümün kısmen yıkılması gerektiği, tamamen yıkılması gerektiği veya güçlendirme ile kullanılabilir hale geleceği yönünde net bir uzman görüşüne dönüşür.