Hızlandırıcı Madde Nedir ve Neden Analiz Edilir?
Kundaklama eylemlerinde, yangının hızla büyümesini, kontrol dışına çıkmasını ve yapıya maksimum zarar vermesini sağlamak amacıyla genellikle benzin, dizel (motorin), tiner, alkol, gaz yağı veya çakmak gazı gibi sıvı veya gaz halindeki yanıcı kimyasallar kullanılır. Bu maddelere yangın literatüründe 'hizmet kolaylaştırıcı' veya 'hizmet hızlandırıcı' (accelerant) denir. Yangın kriminali, bu maddelerin küller ve kurumlar arasında kalan mikroskobik izlerini arayarak kasıt unsurunu (sabotajı) bilimsel olarak kanıtlar.
Saha Çalışması: Numunelerin Toplanması
Laboratuvar analizinin başarısı, olay yerinden doğru numunenin doğru teknikle alınmasına bağlıdır. Yangın mahallindeki devasa ısıya rağmen, gözenekli yüzeyler hızlandırıcıları koruyabilir:
Uzmanlar; ahşap zemin çatlakları, halı altları, süpürgelik arkaları, betonun gözenekli alanları ve yanma şablonlarının (V-pattern) en dip noktalarından numune toplar. Çünkü sıvı maddeler yer çekimiyle buralara sızar ve tabandaki oksijensizlik nedeniyle tamamen yanmaktan kurtulur.
Toplanan kanıtlar kesinlikle plastik torbalara konulmaz; çünkü hızlandırıcılar uçucudur ve plastikle reaksiyona girebilir. Bunun yerine, kimyasal uçuculuğu sıfıra indiren özel astarlı, hava sızdırmaz metal kutular (Arson Cans) veya naylon içermeyen özel polimer torbalar kullanılır.
Laboratuvar Aşaması: Altın Standart GC-MS
Laboratuvara ulaşan kanıtlar, dünyada adli kimya alanında 'altın standart' olarak kabul edilen son teknoloji cihazlarla analiz sürecine tabi tutulur:
Metal kutu hafifçe ısıtılarak numunenin içindeki uçucu maddelerin kutu boşluğuna gaz olarak salınması sağlanır. Özel bir fiber optik iğne (SPME) yardımıyla bu gaz emilir ve ayrıştırılmak üzere cihaza enjekte edilir.
Cihaza giren karışım, çok ince ve uzun bir tüpün (kolon) içinden geçirilir. Karışımdaki kimyasal maddeler, moleküler ağırlıklarına ve kaynama noktalarına göre bu tüpün içinden farklı sürelerde (retansiyon zamanı) çıkarak birbirlerinden tamamen ayrışır.
Ayrışan moleküller elektron bombardımanına tutularak iyonlarına parçalanır. Her kimyasal maddenin tıpkı bir insan parmak izi gibi benzersiz bir 'kütle spektrumu parmak izi' vardır. Bu sayede numunedeki maddenin benzin mi, tiner mi yoksa o odadaki sıradan bir mobilya cilası mı olduğu %100 kesinlikle ayırt edilir.
Analizin Hassasiyeti ve Hukuki Ağırlığı
Modern GC-MS cihazları o kadar hassastır ki; tonlarca su ve itfaiye köpüğüyle müdahale edilmiş, üzerinden günler geçmiş bir enkazda bile milyonda bir (ppm) veya milyarda bir (ppb) seviyesindeki hidrokarbon zincirlerini (akaryakıt kalıntılarını) tespit edebilir.