Elektrik Kaynaklı Yangınlarda En Büyük Yanılgı
Yangın raporlarında en sık karşılaşılan kolaycı yaklaşımlardan biri, enkazda yanmış veya erimiş bir kablo görüldüğünde yangının nedenini doğrudan 'elektrik kontağı' olarak rapora geçirmektir. Oysa elektrik kabloları, yangın başka bir sebepten (örneğin mum devrilmesi veya sabotaj) çıksa bile, alevlerin yalıtkanı (plastik kılıfı) eritmesi sonucu birbirine değerek kısa devre yapabilir. Yangın kriminalinin en kritik görevlerinden biri, bu arkın yangından önce mi (yangının sebebi) yoksa yangın esnasında mı (yangının sonucu) meydana geldiğini bilimsel olarak ayırt etmektir.
Ark Türleri: Primer Ark vs. Sekonder Ark
Bakır veya alüminyum iletkenlerde meydana gelen elektriksel erime izleri, oluştukları zaman dilimine göre iki ana kategoriye ayrılır:
Yangın henüz başlamadan önce, normal oda sıcaklığında ve normal atmosferik koşullarda meydana gelen kısa devredir. Tesisat hatası, aşırı yüklenme veya kablo aşınması nedeniyle oluşan bu ilk kıvılcım, çevredeki yanıcı maddeleri tutuşturarak yangını başlatır.
Başka bir nedenden dolayı halihazırda başlamış ve büyümüş olan yangının, kabloların dışındaki plastik koruyucu izole tabakayı eritmesi sonucu iletkenlerin birbirine temasıyla meydana gelen kısa devredir. Bu ark, yangının doğrudan bir sonucudur.
Laboratuvarda Bilimsel Ayrım Nasıl Yapılır?
Saha çalışmalarında toplanan erimiş kablo uçları (beads/kürecikler), metalurji laboratuvarlarında mikroskobik (SEM - Taramalı Elektron Mikroskobu) ve metalografik analizlere tabi tutulur. Ayrım şu bilimsel verilere dayanır:
Kısa devre anında bakır milisaniyeler içinde binlerce dereceye ulaşır ve erir. Eğer ark yangından önce (normal odada) oluştuysa, eriyen bakır hızla soğurken havadaki oksijeni içine hapseder ve küreciğin içinde pürüzsüz, mikroskobik gaz boşlukları oluşturur.
Eğer ark yangın esnasında (Sekonder) oluştuysa, ortamda zaten yoğun bir duman, karbonmonoksit ve yüksek ısı vardır. Bu kaotik ortamda oluşan küreciğin kristal yapısında yoğun karbon infiltrasyonu (sızması) ve kalın bir bakır-oksit tabakası tespit edilir. Bu durum, arkın oksijeni tükenmiş, dumanlı ve sıcak bir ortamda gerçekleştiğini kanıtlar.
Analizin Hukuki ve Finansal Önemi
Bu ayrım, adli davalarda suçlunun kim olduğunun belirlenmesinde ve sigorta şirketlerinin hasar tazminatı ödemelerinde devrimsel bir öneme sahiptir.
Yapılan analizde arkın 'Sekonder' (sonuç) olduğu ortaya çıkarsa, mal sahibi veya kiracının 'yangın elektrikten çıktı, benim suçum yok' savunması çöker ve yangının asıl gizli nedeni (ihmal, sabotaj vb.) aranmaya devam edilir.