چهار مرحله حیاتی مدیریت بحران زلزله
مدیریت نوین بحران، تنها به این نمیپردازد که در لحظه لرزش چه باید کرد؛ بلکه از چهار مرحله بنیادین پیوسته به یکدیگر و در قالب یک چرخه مستمر تشکیل شده است. هر یک از این مراحل، حلقهای حیاتی در زنجیره کاهش اثرات مخرب بلاست.
تدابیر لازم بر اساس مراحل عملیاتی
مدیریت ریسک زلزله مستلزم برنامهریزی پیشدستانه است، نه انتظار برای لحظه بحران. این فرآیند به شرح زیر دستهبندی میشود:
فرآیندی است که در آن با تحلیل خطرات، ریسکها به حداقل میرسند. ساخت سازهای ساختمانها مطابق با آییننامههای لرزهای، طرحهای نوسازی شهری، انجام صحیح مطالعات خاک و گسترش سامانههای بیمه (نظیر DASK در ترکیه)، قویترین عناصر این مرحله هستند.
شامل تمامی آمادگیهایی است که برای واکنش سریع و مؤثر در لحظه بحران انجام میشود. راهاندازی سامانههای هشدار زودهنگام، تدوین برنامههای اضطراری بحران در سطح سازمانی و فردی، ایجاد انبارهای لجستیکی و برگزاری آموزشهای امداد و نجات/کمکهای اولیه برای عموم در این مرحله انجام میشود.
فرآیند رقابت با زمان است که از لحظه وقوع زلزله آغاز میشود. شامل باز نگهداشتن خطوط ارتباطی، آغاز عملیات سازمانیافته امداد و نجات، تریاژ (اولویتبندی مجروحان) و مداخله فوری پزشکی، پیشگیری از بلایای ثانویه مانند حریق/نشت گاز و برپایی مناطق اسکان موقت (چادر/کانکس) است.
هدف آن بازگرداندن استانداردهای زندگی جامعه آسیبدیده به سطحی ایمنتر از پیش از زلزله است. ترمیم سریع زیرساختها (آب، برق، فاضلاب)، آغاز خدمات حمایت روانی-اجتماعی و بازسازی مسکنهای دائمی زلزله در مناطق ایمن با فناوریهای جداساز لرزهای، در این مرحله انجام میشود.
تحلیل پس از زلزله از منظر جنایی و مهندسی
مدیریت بحران، درسگیری از ویرانیهای رخداده برای ساختن آینده را نیز ضروری میسازد. در این نقطه، جرمشناسی قضایی و مهندسی وارد عمل میشود:
با بررسی نمونههای مغزه (نمونه بتن) گرفتهشده از ساختمانهای فروریخته، پویش کیفیت آرماتور و نتایج آزمایشگاهی خاک، بهصورت علمی گزارش میشود که آیا فروریزش ناشی از خطای مهندسی، سرقت مصالح یا تخلفاتی نظیر طبقات غیرمجاز بوده است.
بر اساس گزارشهای فنی تهیهشده، نسبت مسئولیت قانونی پیمانکاران، ناظران فنی (کارشناسان بازرسی ساختمان) یا مراجع صادرکننده مجوز، بهصورت شفاف به مراجع قضایی ارائه میشود.