Spontan Yanmanın Bilimsel Altyapısı
Halk arasında 'kendi kendine yanma' olarak bilinen spontan yanma, tamamen gerçek ve bilimsel bir olgudur. Dışarıdan bir kibrit, çakmak veya elektrik arkı müdahalesi olmaksızın, bir maddenin kendi içinde meydana gelen ekzotermik (ısı veren) kimyasal veya biyolojik reaksiyonlar sonucu ürettiği ısının, ortamdan uzaklaşamayarak birikmesiyle başlar. Biriken bu iç ısı, maddenin kendi kendine tutuşma sıcaklığına (auto-ignition temperature) ulaştığı an alan aniden alev alır. Eğer ortamda bu ısıyı dağıtacak yeterli hava sirkülasyonu yoksa, spontan yanma kaçınılmaz bir felakete dönüşür.
Spontan Yanmayı Tetikleyen En Yaygın Maddeler
Endüstriyel tesislerde, depolarda ve hatta evlerde kendi kendine tutuşma riski en yüksek olan materyaller şunlardır:
Özellikle mobilya imalathanelerinde, oto boyacılarında veya restoranlarda kullanılan bitkisel/endüstriyel yağ bulaşmış temizlik bezleri en büyük risk grubudur. Bu yağlar havayla temas ettiğinde oksitlenmeye başlar. Oksitlenme ekzotermik bir süreçtir. Bezler üst üste yığılıp bir kova içine atıldığında, içeride oluşan ısı kaçamaz ve bezleri kendi kendine tutuşturur.
Tarımsal depolarda veya çiftliklerde nemli bırakılan saman balyaları ve büyük gübre yığınları, içlerindeki bakterilerin ve mikroorganizmaların hızla üremesiyle biyolojik olarak ısınır. Bu organik aktivite iç sıcaklığı 70°C - 80°C üzerine çıkardığında kimyasal süreçler devreye girer ve saman yığını merkezinden yanmaya başlar.
Yığın halindeki kömürler, havadaki oksijeni yavaşça absorbe ederek yüzeyde düşük seviyeli bir yanma (oksidasyon) başlatır. Devasa kömür depolarının tabanında biriken bu ısı, basınçla birleştiğinde kömürün aniden içten içe korlanmasına ve ardından alevlenmesine neden olur.
Kriminal İncelemede Kundaklama ile Ayrımı
Spontan yanma yangınları, olay yeri inceleme ekipleri tarafından sıklıkla yanlış değerlendirilerek 'kundaklama veya sabotaj' olarak kayda geçebilir. Çünkü yangının görünürde hiçbir mantıklı (elektrik, ocak vb.) sebebi yoktur. Yangın kriminali uzmanları ayrımı şu teknik bulgularla yapar:
Klasik bir kundaklamada yangın, hızlandırıcının döküldüğü yüzeyin dışından içeri doğru ilerler. Spontan yanmada ise tam tersi bir şablon görülür; yığının (bezlerin veya samanın) tam merkez noktası tamamen küle dönmüşken, dış katmanlar daha az hasar almıştır. Yani yangın içten dışa doğru büyümüştür.
Yangın mahallinden alınan numuneler laboratuvarda test edilir. Eğer ortamda benzin, tiner gibi harici bir akaryakıt (hızlandırıcı) izine rastlanmaz, aksine sadece doymamış yağ asitlerinin (keten tohumu yağı vb.) oksidasyon türevleri bulunursa, olayın sabotaj değil spontan yanma olduğu tescillenir.